Julius Axelrod - od neuroprzekaźników do medycznej marihuany

Skromne początki i droga do Nobla

Axelrod wychował się na nowojorskim Lower East Side jako syn imigrantów, daleki od uprzywilejowanej ścieżki akademickiej typowej dla ówczesnych elit naukowych.​​ Po ukończeniu City College w Nowym Jorku, nazywanego „proletariackim Harvardem”, spotkał się z limitami rekrutacyjnymi, które uniemożliwiły mu rozpoczęcie studiów medycznych, mimo wysokich kompetencji.​

Pierwsze zawodowe doświadczenia zdobywał w Departamencie Zdrowia w Nowym Jorku, a następnie w National Institutes of Health (NIH), gdzie jego analityczne podejście szybko zwróciło uwagę przełożonych.​​

Zanim skończył 40 lat, odegrał kluczową rolę w odkryciu metabolizmu paracetamolu, co miało duże znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania tego popularnego leku przeciwbólowego.​​ Świadomy, że w świecie badań finansowanych ze środków publicznych doktorat jest warunkiem samodzielności, w wieku 42 lat ukończył studia doktoranckie w ciągu zaledwie roku, co do dziś uchodzi za imponujący wyczyn.​​

Rewolucja Nobla: wychwyt zwrotny neuroprzekaźników

Punktem zwrotnym w karierze Axelroda była Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny, którą otrzymał w 1970 roku wspólnie z Bernardem Katzem i Ulfem von Eulerem.​ Axelrod opisał mechanizm wychwytu zwrotnego neuroprzekaźników, pokazując, że substancje takie jak noradrenalina po zakończeniu sygnału są wchłaniane z powrotem przez zakończenia nerwowe i ponownie wykorzystywane, zamiast po prostu „znikać” z synapsy.​

Odkrycie to stworzyło nowy model rozumienia metabolizmu i regulacji neuroprzekaźników, co otworzyło drogę do projektowania leków wpływających selektywnie na wychwyt zwrotny.​ Z czasem stało się jasne, że hamowanie wychwytu zwrotnego to kluczowy mechanizm działania wielu leków przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych, które modyfikują poziom serotoniny czy noradrenaliny w mózgu.​ Bez tej koncepcji nie istniałaby dzisiejsza farmakologia psychiatryczna w znanej nam formie, oparta na precyzyjnym modulowaniu neurotransmisji.​

Kanabinoidowe dziedzictwo: anandamid, CB1 i neuroprotekcja

Zamiast przejść na spokojną emeryturę po Noblu, Axelrod wykorzystał prestiż i niezależność swojego laboratorium NIH, by wejść w jedną z najbardziej kontrowersyjnych dziedzin swoich czasów tj. badania nad kannabinoidami i medyczną marihuaną.​​ To właśnie te późniejsze prace stały się fundamentem dla dzisiejszej debaty o marihuanie jako leku neuroprotekcyjnym, przeciwbólowym i regulującym nastrój.​

Jego zespół brał udział w mapowaniu układu endokannabinoidowego, w tym w identyfikacji i klonowaniu receptora CB1 na początku lat 90., co potwierdziło, że ludzki mózg jest „zaprogramowany” do interakcji ze związkami zawartymi w konopiach.​

Axelrod współpracował także przy badaniach nad anandamidem czyli endogennym kannabinoidem, który przypomina THC i bierze udział w regulacji bólu, emocji oraz odpowiedzi na stres.​​ Pokazało to, że organizm sam wytwarza cząsteczki o działaniu zbliżonym do związków występujących w marihuanie, co nadało dyskusji o medycznym zastosowaniu konopi zupełnie nowy wymiar.​​

Przełomowym punktem było badanie z 1998 roku „Cannabidiol and (−)Δ9-tetrahydrocannabinol are neuroprotective antioxidants”, w którym wykazano, że CBD i THC potrafią chronić neurony przed stresem oksydacyjnym.​

CBD okazał się silnym przeciwutleniaczem, w warunkach eksperymentalnych skuteczniejszym niż klasyczne antyoksydanty, takie jak witamina C czy witamina E, zarówno w układach chemicznych, jak i w hodowlach neuronów.​ To badanie stało się naukowym wsparciem dla tezy, że kannabinoidy mogą pełnić rolę neuroprotekcyjną w chorobach neurodegeneracyjnych i w uszkodzeniach mózgu związanych z niedokrwieniem czy toksycznym stresem oksydacyjnym.​

Patent 6,630,507: paradoks rządu USA i medycznej marihuany

Siła danych zebranych przez zespół Axelroda była tak duża, że Departament Zdrowia Stanów Zjednoczonych zdecydował się zarejestrować patent na kannabinoidy jako przeciwutleniacze i neuroprotektanty (US6630507).​ Patent „Cannabinoids as antioxidants and neuroprotectants” opisuje kannabinoidy jako substancje o nieoczekiwanej, silnej aktywności antyoksydacyjnej, niezależnej od klasycznych receptorów NMDA i receptorów kannabinoidowych.​

Dokument wskazuje na potencjalne zastosowanie kannabinoidów w profilaktyce i terapii szerokiej gamy schorzeń związanych ze stresem oksydacyjnym, w tym udarów, urazów mózgu oraz chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona.​

Paradoksem jest fakt, że ten sam rząd, który przez dekady utrzymywał marihuanę na liście substancji o wysokim potencjale nadużywania, posiadał patent potwierdzający jej neuroprotekcyjne i lecznicze właściwości.​ Z perspektywy współczesnego aktywizmu konopnego patent stał się dowodem, że badania Axelroda i jego współpracowników były na tyle solidne, że państwo zdecydowało się zabezpieczyć prawa do ich zastosowań medycznych.​

Julius Axelrod. Pomost między rośliną a medycyną

Axelrod zmarł w wieku 92 lat, pozostawiając po sobie strukturę naukową, która umożliwiła odejście od prostego podziału na „narkotyk” i „lek” w dyskusji o konopiach.​​ Jego prace nad neuroprzekaźnikami i układem endokannabinoidowym sprawiły, że marihuana mogła zostać włączona w poważne, molekularne badania medyczne, a nie jedynie debatę ideologiczną.​

Nie był ulicznym aktywistą, lecz naukowcem, który dzięki rygorystycznym eksperymentom wymusił na instytucjach uznanie biologicznej rzeczywistości: kannabinoidy są potężnymi narzędziami w ochronie mózgu i modulacji pracy układu nerwowego.​ Dzisiejsza medyczna marihuana, terapie CBD oraz rozwój leków inspirowanych kannabinoidami stoją w dużej mierze na ramionach badań, które Axelrod prowadził w końcowych dekadach XX wieku.

Źródła

• Axelrod, J. (1997). Beginnings. En L. R. Squire (Ed.), The History of Neuroscience in Autobiography (Vol. 1, pp. 50–78). Society for Neuroscience. https://doi.org/10.1016/S1874-6055(98)80004-2​
• Julius Axelrod -- Facts. NobelPrize.org. Nobel Prize Outreach 2026. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1970/axelrod/facts/​
• Hampson, A. J., Grimaldi, M., Axelrod, J., & Wink, D. (1998). Cannabidiol and (−)Δ9-tetrahydrocannabinol are neuroprotective antioxidants. Proceedings of the National Academy of Sciences, 95(14), 8268–8273. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.95.14.8268​
• United States Patent and Trademark Office. (2003). US Patent 6,630,507 B1: Cannabinoids as antioxidants and neuroprotectants. https://patents.google.com/patent/US6630507B1/en​
• National Library of Medicine. (s.f.). Julius Axelrod: Biographical overview. Profiles in Science. https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/hh/feature/biographical-overview

Przeczytaj na Soft Secrets także o:

CBD może pomóc przełamać lekooporność w leczeniu białaczki

Epigenetyczny klucz do kannabinoidów w konopiach

Kwas kannabigerorcynowy (CBGOA) jako potencjalny neuroprotektor w udarze mózgu